محمد مهدى ملايرى
200
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
بهشتآباد و منجشانيّه از جمله پادگانهاى ايرانى در مرز ايران و حاشيهء صحرا دو پادگان بود در جنوب غربى سورستان و در غرب بندر معروف أبلّه . بندر أبلّه در پيوندگاه رود بهمن اردشير يا اروندرود امروز و خليج فارس قرار داشت ، و در آن دوران كه در اينجا از آن سخن مىرود مهمترين بندر نظامى و بازرگانى ايران در اين منطقه بود . از آن دو پادگان آنكه در سرزمينهاى ايران بود به نام بهشتآباد اردشير خوانده مىشد و آن را كه چند فرسخ در غرب آن در حاشيهء صحرا قرار داشت به نام منجشانيّه مىخواندند . نگاهبانى پادگان نخست يعنى آنكه را كه در سرزمين ايران بود پيوسته عدّهاى از سپاهيان و مرزداران ايرانى بر عهده داشتند و آنكه در حاشيهء صحرا بود بر طبق سنّت و روش دولت ساسانى بر عهدهء شخصى از بزرگان قبايل عرب همان ناحيه گذارده مىشد . و در اين زمان كه در اينجا مورد گفتوگو است اين مهم بر عهدهء شخصى از قبيلهء بنى شيبان به نام قيس بن مسعود شيبانى بوده كه از سوى ايران نگاهبانى و حفظ امنيّت تمام منطقهاى كه به نام طفّ سفوان خوانده مىشده است بر عهده داشته . منجشانيّه ، چنان كه در كتاب بصره تأليف الساجى آمده « 1 » محلّى بوده است بر سر راه بصره به مكّه كه پيش از بناى شهر بصره مرز ايران در حاشيهء عربستان بوده و در آنجا هم مانند عذيب محلّ ديدهبانى و پادگان نظامى ايران بوده كه آنها را معمولا در عربى منظره مىگفتهاند . ياقوت از قول ابو عمر بن العلاء نقل كرده كه هنگامى كه قيس بن مسعود شيبانى از سوى پادشاهان ايران عهدهدار نگاهبانى و حفظ امنيّت منطقهء طفّ بوده است ، اين محل را در شش ميلى بصره به صورت پادگانى براى حفظ و حراست اين منطقه درآورده بود و چون متصدّى اين كار يكى از خدمتگزاران او به نام منجشان بوده اين محل به نام او منجشانيّه خوانده شده است « 2 » . چون اين پادگان در حاشيهء صحرا و در مسير راههاى بندر أبلّه ، بزرگترين بندر
--> ( 1 ) - به نقل ياقوت از او در معجم البلدان 4 / 658 . ( 2 ) - ياقوت ، معجم البلدان ، 4 / 658 .